Wie is de Groene Sint?

Met een briljante actie heeft Oxfam Novib afgelopen Sinterklaas, de Groene Sint gelanceerd. Bijna iedere grote winkelketen kreeg om zijn oren dat de chocolade letters niet eerlijk zijn. Resultaat, binnen 1 jaar, is dat 22 van de 23 miljoen verkochte chocoladeletters in Nederland geheel of gedeeltelijk gemaakt zijn van eerlijke en duurzame cacao. Dit is een groei in één jaar van 15 naar 95 procent. Dit meldt stichting Milieunet. Droste is overigens het zwarte schaap van de producenten, Aldi van de detaillisten (zie figuur 1). Zoals ik al eerder betoogde (zie blog: Zorg schittert door afwezigheid) is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen / Inkopen (MVO/MVII) nog niet echt doorgedrongen tot de bestuurskamers van ziekenhuizen en VV&T. In mijn queeste om de zorg te doordringen van de nut en noodzaak van MVI wil ik in dit blog ingaan op de Groene Sint van de zorg. Ik doe een voorstel, maar nodig u van harte uit om ook uw ideeën te delen.

Op de eerste plaats moet MVI de kern van de zorg raken. De grootste inkoopcategorie in de zorg zijn geneesmiddelen. Overigens niet alleen in de ziekenhuizen en verpleeghuizen maar juist ook in de thuissituatie. Feit is dat de arts een geneesmiddel voorschrijft welke dient te worden ingekocht. Wat is er dan mis met een geneesmiddel, het helpt je toch beter worden? Een logische vraag die je overigens ook over een chocoladeletter kunt stellen, die chocoladeletter is toch gewoon lekker? Bij de chocoladeletter moeten wij stroomopwaarts kijken om de problemen te ontdekken. Vorig jaar was maar liefst 85 procent van alle in Nederland verkochte chocoladeletters ‘fout’ (lees: niet afkomstig van kleine duurzaam opererende cacaoboeren die een eerlijke prijs voor hun producten krijgen. Honderdduizenden cacaoboeren en hun gezinnen zijn daarvan de dupe. Zij krijgen geen eerlijke prijs voor hun product en moeten werken onder slechte arbeidsomstandigheden. Voor geneesmiddelen kunnen we ook stroomopwaarts kijken en dan tot de conclusie komen dat voor sommige geneesmiddelen dierproeven worden gebruikt om de werking te testen. Je kan hier ethische bezwaren tegen hebben maar misschien is het interessanter om te kijken wat er stroomafwaarts in de keten gebeurt.

Het RIVM stelt in haar rapport “Geneesmiddelen in bronnen voor drinkwater” uit 2008 dat geneesmiddelen regelmatig worden aangetroffen in oppervlaktewater en soms ook in drinkwater. De aangetroffen concentraties zijn zo laag dat er geen gezondheidseffecten zijn te verwachten op dit moment. Het gaat hier met name om geneesmiddelen die langdurig en door grote groepen mensen worden gebruikt zoals de anti-conceptiepil, hart- en vaatmiddelen, antidepressiva, anti-epileptica,  antibiotica, maagzuurremmers en pijnstillers. De geneesmiddelen komen in het oppervlaktewater doordat wij deze uitscheiden in onze urine enzovoort. Feit is dat er steeds meer van deze geneesmiddelen in ons drinkwater terecht komen. Dit zijn middelen die je als je gezond persoon nou niet bepaald wil binnenkrijgen. Het is daarmee net zoiets geworden als meeroken. Je wordt dus minder gezond doordat je medicijnen meeslikt.

Nu kunnen we de farmaceutische industrie hiermee confronteren. Het Green Pharmacy-concept richt zich op zowel een milieuvriendelijke productie van geneesmiddelen (proces) als op de productie van milieuvriendelijke geneesmiddelen (product). Volgens de farmaceutische industrie wordt bij het ontwerp van geneesmiddelen steeds vaker rekening gehouden met milieuaspecten zoals een goede afbreekbaarheid. Het RIVM verwacht niet eerder dan binnen 25 jaar effect van dit concept. Gezien de machtige industrielobby heb ik niet de illusie dat wij hier, naar analogie van de Groene Sint, net zo snel succes kunnen boeken. Laten we de zorg dus eens verantwoordelijk stellen voor minder gezonde mensen, zoiets als je eigen klandizie creëren. Ben benieuwd wat de reactie wordt op de Groene Apotheker en wie de zwarte Piet krijgt toegespeeld.

Advertenties

Hoofdpijn van inkoop

Is er een pil of drankje tegen hoofdpijn van inkoop? Dit zal menig ziekenhuisapotheker zich de laatste jaren hebben afgevraagd. Om het inkoopleed enigszins te verzachten hebben de meeste ziekenhuisapothekers zich  in regionale samenwerkingsverbanden: gedeelde smart is immers halve smart. Onder de toenemende druk van de Raad van Bestuur,  gedreven door ambities of door een volstrekt gebrek aan kennis hebben inkopers met mooie verhalen over mogelijke besparingen aan de deur geklopt. Het ontbreekt de ziekenhuisinkopers  vaak niet alleen aan de inhoudelijke medicatiekennis maar ook hun kennis van de farmaceutische industrie is niet altijd op een acceptabel niveau.

Met welk wondermiddel kunnen we inkoop te lijf gaan? Op de eerste plaats is het goed om het speelveld van de inkoop van geneesmiddelen in kaart te brengen om te kunnen bepalen waar het zwaartepunt van inkoop moet liggen. Ten tweede is het noodzakelijk om de juiste partner te kiezen om een inkooptraject samen mee te doorlopen. Tenslotte moeten alle inspanningen ook nog iets opleveren.

Het inkopen van geneesmiddelen vindt niet altijd alleen binnen de grenzen van het ziekenhuis plaats. Intern, binnen het ziekenhuis, vindt er afstemming plaats tussen apotheker en medisch specialist op basis van een gezonde professionele relatie waarbij informatie en adviezen worden uitgewisseld. Daarnaast is er ook een minder transparante relatie waarneembaar tussen de producent van geneesmiddelen en medisch specialisten. Immers hebben productenten van geneesmiddelen er alle belang bij dat specialisten hun geneesmiddel gaan voorschrijven.

De inkoop van geneesmiddelen is grofweg onder te verdelen in de inkoop van geneesmiddelen waar direct een overeenkomst met een producent ligt (bilaterale afspraken) en geneesmiddelen waarover afspraken bestaan met een voorgesorteerde groothandel. De eerste categorie zal grofweg bestaan uit de 20% geneesmiddelen die 80% van het totale inkoopvolume in Euro’s vormen. De laatste categorie zijn de overige 80% van de geneesmiddelen die ongeveer 20% van het inkoopvolume vormen: de vanuit inkoop welbekende Pareto.

Bij het maken van bilaterale afspraken maakt de ziekenhuisapotheek in meer of mindere mate gebruik van een inkoopcombinatie waarin ziekenhuisapotheken samenwerken op het gebied van inkoop. Het aantal producenten waarmee bilaterale contracten gesloten worden loopt over het algemeen op tot een vijftig tot zeventigtal.  Om deze markt goed te kunnen volgen vraagt dit de nodige tijd en expertise.

De groothandel neemt naast haar eigen prijzen ook de bilaterale afspraken (inkoopprijzen) over van de ziekenhuisapotheek. De prijzen van de groothandel zijn gebaseerd op een korting op de ApotheekInkoopPrijs[1] (AIP) of op de GroothandelsInkoopPrijs (GIP) verhoogd met een (logistiek) opslag.

Voor de groothandel geldt al dat er drie van oudsher aanbieders zijn die een full servicepakket kunnen bieden. Ook zijn recent nieuwe toetreders op de markt gekomen. Met name voor de groothandel geldt dat de logistieke dienstverlening die geboden wordt minstens zo belangrijk is als de werking en de prijs van het geneesmiddel.  Kortom het gaat bij het kiezen van een groothandel om de meeste complexe vorm van aanbesteding: een combinatie van goederen, logistieke diensten, advies en soms ook ICT waarbij (medicatie)veiligheid ook een belangrijke rol speelt.

Aangezien het selecteren en contracteren enerzijds en anderzijds het contractmanagement al meer dan een fulltime job is, zal een apotheker slimme keuzes moeten maken ten aanzien van de partners met wie hij wil samenwerken. Partners kunnen je een boel werk uit handen nemen. Om een goede keuze te kunnen maken, zal op de eerste plaats een apotheker de fundamentele keuze moeten maken ten aanzien van welke rol hij in het proces wil spelen.  In de praktijk is het lastig gebleken om zowel  de rol van inkoper als die van contractmanager (eigenaar van het contract) succesvol in één natuurlijk persoon te laten samen komen.

Mijn suggestie is dat de apotheker gaat samenwerken met een inkoper die zich alleen maar en uitsluitend richt op de inkoop van geneesmiddelen. Wat zou die samenwerking met een inkoopprofessional dan moeten opleveren?

Transparantie: gedetailleerd inzicht in uitgaven aan geneesmiddelen, detailinformatie ten behoeve van het opstellen van inkoopstrategieën en mogelijkheid tot periodieke monitoring van het verbruik en kosten van geneesmiddelen.

Financieel voordeel: door aanbesteden groothandelsfunctie, scherpe bilaterale afspraken en cashen van mogelijkheden van parallelle import.

Doelmatigheid door: Inzet van de juiste geneesmiddelen met mogelijke substitutie op werkzame stof, optimalisatie van het formularium beheer, door ondersteuning door een inkoopprofessional maakt de apotheker meer tijd vrij voor medisch inhoudelijke zaken.

Medicatieveiligheid: door betere focus op het proces en de vrij gemaakte tijd van de apotheker om het proces te monitoren.

Samenwerken met een inkoopprofessional die gespecialiseerd is in de inkoop van geneesmiddelen is geen wondermiddel maar soms is het handig om ‘vuur met vuur’ te bestrijden.


[1] Dit betreft de prijs die door de fabrikant of productverantwoordelijke van een geneesmiddel wordt opgegeven en staat geregistreerd in de G-standaard. Dit is een databank die op geïntegreerde wijze het voorschrijven, afleveren, bestellen, declareren en vergoeden van zorgproducten ondersteunt. De databank bevat hiervoor relevante gegevens over zorgproducten die in Nederland verkrijgbaar zijn bij apotheken en zorginstellingen. De gegeven hebben onder andere betrekking op prijs- en vergoedingsinformatie, productinhoudelijke informatie, informatie over medicatiebewaking et cetera. Voor meer informatie zie: www.z-index.nl.

Geneesmiddeleninkoop: samenspel tussen arts, apotheker en inkoper

Zorgvisie 23 september 2010

Ziekenhuizen zijn druk doende om de zorg efficiënter te laten verlopen. Er zijn de afgelopen periode al veel kosten bespaard in de facilitaire hoek. Daardoor ligt de focus nu meer op de medische productgroepen.

Qua waarde zijn de geneesmiddelen vaak de grootste medische productgroep. Ze nemen gemiddeld 18 tot 20 procent van de uitgaven van een ziekenhuis in beslag. Afhankelijk van de grootte van het ziekenhuis geeft een ziekenhuis jaarlijks tussen de 2,5 en 50 miljoen euro aan geneesmiddelen uit. Kenmerkend voor deze productgroep is de driehoeksverhouding tussen de voorschrijvende arts, de verstrekkende ziekenhuisapotheker en het bedrijfseconomische belang van het ziekenhuis, veelal vertegenwoordigd door inkopers. Hoe kunnen zij gezamenlijk de kosten beheersen zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg?

Ik vroeg samen met Rutger Hondelink een aantal inkoopmanagers naar hun ervaringen. Uit de gesprekken blijkt dat de relaties in de driehoek ziekenhuisapotheker-arts-inkoper steeds sterker worden en dat de manier waarop geneesmiddelen worden ingekocht, per ziekenhuis nogal verschilt. Klik hier om het gehele artikel te lezen te lezen op Zorgvisie.nl.

Uitbesteden apotheek?

De laatste tijd word ik steeds vaker gevraagd om een visie te ontwikkelen op de apotheekfunctie van een koepel van verpleeghuizen of een ziekenhuis. Een vraag die lange tijd onbespreekbaar leek en zeker niet bereikbaar was voor Inkoop. Feit is wel dat 10 jaar geleden de uitbestedingsvraagstukken gericht waren op facilitaire dienstverlening als voeding en schoonmaak. 5 jaar geleden werd de focus verlegd naar logistiek en recenter kwam de aandacht voor de CSA en de Medisch Instrumentele Dienst. Er is dus wel sprake van een trend waarbij de zorg steeds meer focust op haar kernactiviteiten en dat die kern steeds kleiner wordt.

Naar mijn mening is een visie ontwikkelen op vitale functies als die van de apotheek maar ook van de laboratoria en radiodiagnostiek veel meer een sourcingsvraagstuk dan een inkoopvraagstuk. Onder sourcing versta ik alle varianten op: zelf doen, samenwerken of uitbesteden. Het is vanuit dat perspectief ook logisch dat inkopers in de zorg niet gevraagd worden door hun Raad van Bestuur om mee te denken met de apotheker over  hoe de continuïteit van de apotheekhoudend functie te waarborgen tegen zo goed mogelijk prijs-kwaliteit verhouding.

Misschien wel het belangrijkste onderdeel van dit soort sourcingsvraagstukken is een herijking van de gewenste dienstverlening en bijbehorend service level. Hierbij kunnen tal van aspecten aanbod komen (zie voor de apotheekfunctie bijgevoegd figuur). Zodra de gewenste situatie gedefinieerd is kunnen mogelijke oplossingsrichtingen (varianten op zelf doen, samenwerken of uitbesteden) worden getoetst aan deze gewenste situatie. Op deze manier kan een een wel overwogen keuze gemaakt worden hoe om te gaan met vitale maar niet ‘core’ functies van ziekenhuizen.